Universitet komandalarının ölkə çempionatlarında iştirak perspektivləri tələbələrin fiziki, psixoloji və sosial inkişafı ilə yanaşı, universitetlərin beynəlxalq və milli səviyyədə nüfuzunun artırılması baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tədqiqatlar göstərir ki, idman fəaliyyətləri tələbələrin liderlik bacarıqlarını, komanda ruhunu və qərarvermə qabiliyyətini inkişaf etdirir.
Məsələn, ABŞ-də NCAA çərçivəsində 1100-dən çox universitet və kollec komandaları müxtəlif idman növlərində iştirak edir. Statistikaya görə, son illərdə yalnız basketbol və futbol üzrə NCAA çempionatlarında təxminən 400 min tələbə iştirak edib. ABŞ modelində universitetlər tərəfindən maliyyə, infrastruktur və peşəkar məşqçilərlə təminat, tələbələrin idman sahəsində yüksək nəticələr qazanmasını mümkün edir.
Avropada, xüsusilə Almaniyada universitet idmanı sistemli şəkildə təşkil olunur. “Deutscher Hochschulsportverband” (German University Sports Federation) məlumatlarına görə, son bir neçə ildə 80-dən çox universitetdə 400 mindən artıq tələbə idmanın müxtəlif növlərində iştirak edib. Alman modelində əsas məqsəd yalnız qələbə qazanmaq deyil, tələbələrin sağlam həyat tərzini dəstəkləməkdir. Bu yanaşma, tələbələrin akademik yükünün yüksək olduğu universitetlərdə idmanın davamlılığını təmin edir və uzunmüddətli fayda verir.
Asiya təcrübəsində Yaponiyanın nümunəsi diqqətə layiqdir. Yapon universitetləri tələbələri sistemli idman proqramları ilə təmin edir və ölkə səviyyəsində çempionatlarda iştirak üçün ciddi hazırlıq aparır. 2022-ci ildə keçirilmiş “All Japan University Championships” yarışlarında 600-dən çox universitet komandası iştirak edib. Yapon modelində intizam, davamlı məşq və kollektiv məsuliyyət tələbələrin həm idman, həm də akademik sahədə yüksək səviyyədə inkişaf etməsinə şərait yaradır.
Kanadada universitet komandalarının fəaliyyətində texnologiyanın tətbiqi önəmlidir. Məsələn, “U SPORTS” proqramı çərçivəsində universitet komandalarının çıxışı analitik proqramlar vasitəsilə ölçülür və fərdi məşq planları hazırlanır. Məsələn, 56 universitetin iştirak etdiyi yarışlarda bu yanaşma komandaların effektivliyini 15–20% artırıb. Bu yön tələbələrin idman bacarıqlarının optimallaşdırılması və peşəkar səviyyəyə yüksəlməsi baxımından mühüm nəticələr verir.
Azərbaycanda da bu istiqamətdə işlər görülsə də, maliyyə məsələlərinə görə davamlılıq yoxdur. Məsələn, vaxtilə Azərbaycan futbolunda “Xəzər Universiteti” adlı komanda var idi. Bu klub güclülər dəstəsində oynayırdı. Azərbaycan Basketbol Liqasında “Qərb Universiteti” komandası olub. Amma indi bu komandalardan əsər-əlamət qalmayıb.
Doğrudur, yuxarıda gətirdiyimiz nümunələrdən fərqli orada oynayanların hamısı universitet tələbələri deyildi. Amma belə komandalar ən azı ad olaraq önəm kəsb edirdi və həmin təhsil ocağının tələbələri üçün motivasiya mənbəyi idi. Yaxud da ki, indi voleybol üzrə Azərbaycan çempionatında İqtisad Universitetini təmsil edən UNEC komandası var. Bu komandanın ömrü nə qədər olacaq, deyə bilmərik. Amma davamlılıq planında problemlərimizin olması göz önündədir.
Nəticə etibarilə, universitet komandalarının ölkə çempionatlarında uğurla iştirak etməsi həm tələbələrin inkişafını, həm də universitetlərin prestijini yüksəldir. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən əldə olunan təcrübələr göstərir ki, sistemli yanaşma, davamlı dəstək və tələbələrin motivasiyasının təmin edilməsi uğurun əsas şərtləridir. Azərbaycan universitetləri üçün bu təcrübələrdən yararlanmaq, strateji planlama və resursların məqsədyönlü istifadəsi ilə idman sahəsində daha yüksək nəticələr əldə etməyə imkan verə bilər.
TAHİR MİRZƏ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Sahə: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafında idmanın rolu
