Müasir dövrdə informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı cəmiyyətin bütün sahələrinə, xüsusilə də gənclərin dünya görüşünün formalaşmasına ciddi təsir göstərir. Kütləvi informasiya vasitələri arasında televiziya uzun illərdir insanların məlumat əldə etdiyi, əyləndiyi və müxtəlif sosial dəyərləri mənimsədiyi əsas vasitələrdən biri hesab olunur.
İnternet və sosial şəbəkələrin geniş yayılmasına baxmayaraq, televiziya hələ də idman mədəniyyətinin yayılmasında, sağlam həyat tərzinin təşviqində və gənclərin idmana marağının artırılmasında mühüm rol oynayır. Dünya təcrübəsi göstərir ki, televiziya yalnız idman yarışlarını nümayiş etdirən vasitə deyil, həm də yeni nəsildə idmana həvəs yaradan, motivasiya formalaşdıran və həyat tərzini istiqamətləndirən güclü sosial platformadır.
İdmanın cəmiyyət üçün əhəmiyyəti çoxşaxəlidir. O, insanların fiziki sağlamlığını möhkəmləndirir, intizam hissini artırır, komanda ruhunu inkişaf etdirir və gənclərin zərərli vərdişlərdən uzaqlaşmasına kömək edir. Buna görə bir çox ölkələrdə gənclərin idmana cəlb olunması dövlət siyasətinin vacib istiqamətlərindən biri hesab edilir. Bu istiqamətdə televiziya mühüm vasitə kimi istifadə olunur. Dünyanın müxtəlif ölkələrində aparılan təcrübələr göstərir ki, televiziya vasitəsilə idman yarışlarının yayımlanması və idmançıların nümunə kimi təqdim edilməsi gənclər arasında idmana marağı əhəmiyyətli dərəcədə artırır.
Televiziyanın idmana maraq yaratmasının əsas səbəblərindən biri vizual təsir imkanlarının yüksək olmasıdır. İnsanlar, xüsusilə gənclər gördüklərindən daha çox təsirlənirlər. Məsələn, beynəlxalq idman yarışlarının canlı yayımları milyonlarla gəncin diqqətini cəlb edir. Futbol üzrə dünya çempionatları, Olimpiya Oyunları, tennis turnirləri və digər nüfuzlu yarışlar televiziya vasitəsilə geniş auditoriyaya çatdırılır. Bu yarışları izləyən gənclər peşəkar idmançıların uğurlarını, əzmkarlığını və zəhmətini gördükcə onlara bənzəməyə çalışırlar. Beləliklə, televiziya yalnız məlumat vermir, eyni zamanda davranış və maraq formalaşdırır.
Dünya təcrübəsində bunun çoxsaylı nümunələri mövcuddur. Məsələn, bir sıra ölkələrdə Olimpiya Oyunlarından sonra müəyyən idman növlərinə marağın artdığı müşahidə olunmuşdur. 2012-ci ildə keçirilmiş London Olimpiadasından sonra Böyük Britaniyada üzgüçülük, velosiped və atletika kimi sahələrə marağın yüksəldiyi qeyd edilmişdir. Bu prosesin əsas səbəblərindən biri televiziya yayımı zamanı idmançıların uğurlarının geniş şəkildə işıqlandırılması olmuşdur. İnsanlar televiziyada izlədikləri idman növlərinə daha çox maraq göstərmiş və xüsusilə yeniyetmələr həmin sahələrə yönəlməyə başlamışlar.
Televiziyada idman proqramları və xüsusi layihələr də mühüm təsirə malikdir. Bir çox ölkələrdə sağlam həyat tərzini təşviq edən proqramlar hazırlanır. Bu proqramlarda peşəkar məşqçilər, idmançılar və mütəxəssislər iştirak edir, düzgün qidalanma, fiziki aktivlik və idmanın faydaları barədə məlumat verirlər. Bu cür layihələr gənclərin məlumatlılığını artırır və onları aktiv həyata həvəsləndirir. Xüsusilə məktəb yaşlı uşaqlar üçün nəzərdə tutulan idman yönümlü televiziya layihələri erkən yaşlardan idman mədəniyyətinin formalaşmasına müsbət təsir göstərir.
Televiziyanın mühüm funksiyalarından biri də idman qəhrəmanları yaratmasıdır. Məşhur idmançılar televiziya vasitəsilə geniş tanınır və gənclər üçün nümunəyə çevrilirlər. Onların uğurları, məşq prosesi və həyat hekayələrinin televiziya vasitəsilə yayımlanması gənclər üçün ilham mənbəyinə çevrilir. Psixoloqlar qeyd edirlər ki, yeniyetmələr nümunə götürdükləri şəxslərin davranışlarını təqlid etməyə meylli olurlar. Buna görə televiziyada təqdim edilən idman nümunələri gənclərin seçimlərinə təsir edir.
Bununla yanaşı, televiziya vasitəsilə idman tədbirlərinin reklamı da idmana cəlbetmədə mühüm rol oynayır. Yarışlar, məktəb turnirləri, idman festivalları və müxtəlif sosial kampaniyalar televiziya vasitəsilə tanıdılır. Bu tədbirlərin geniş auditoriyaya çatdırılması iştirakçı sayının artmasına səbəb olur. Bir çox ölkələrdə dövlət qurumları və idman təşkilatları televiziya ilə əməkdaşlıq edərək gənclərin idmana marağını artırmağa çalışırlar. Məsələn, hazırda “İdman TV”də hazırlanan “Böyük tənəffüs” layihəsini xüsusi qabartmaq olar.
Lakin televiziya təsirinin yalnız müsbət tərəfləri yoxdur. Bəzi hallarda həddindən artıq televiziya izləmək fiziki passivliyə səbəb ola bilər. Əgər gənclər yalnız idmanı izləyib özləri aktiv fəaliyyət göstərmirlərsə, bu zaman məqsəd tam reallaşmır. Buna görə inkişaf etmiş ölkələrdə televiziya yayımları praktik fəaliyyətlə birləşdirilir. Məsələn, müəyyən proqramlarda izləyicilər idman fəaliyyətlərinə qoşulmağa, yarışlarda iştirak etməyə və müxtəlif idman klublarına yazılmağa təşviq olunurlar.
Müasir dövrdə televiziya ilə yanaşı sosial şəbəkələr inkişaf etsə də, televiziya hələ də idmanın populyarlaşdırılmasında mühüm vasitələrdən biri olaraq qalır. Onun geniş auditoriyaya təsir imkanları, peşəkar təqdimat forması və emosional təsir gücü gənclərin idmana marağının formalaşmasında xüsusi rol oynayır.
Nəticə etibarilə dünya təcrübəsi göstərir ki, televiziya gənclərin idmana cəlb olunmasında mühüm sosial vasitədir. O, idman yarışlarını nümayiş etdirməklə yanaşı, sağlam həyat tərzini təşviq edir, idmançıları nümunə kimi təqdim edir və yeni nəsildə idmana maraq yaradır. Gələcəkdə televiziya və digər media vasitələrinin birgə fəaliyyəti bu istiqamətdə daha geniş imkanlar yarada və gənclərin sağlam inkişafına mühüm töhfə verə bilər.
TAHİR MİRZƏ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Sahə: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafında idmanın rolu
