Kütləvi idmanın nəticə idmanından daha önəmli olması məsələsi son illərdə bir çox ölkələrdə geniş müzakirə olunur və bu yanaşma getdikcə daha çox dəstək qazanır. Müasir dünyada idman yalnız medal qazanmaq və ya rekordlar qırmaq vasitəsi kimi deyil, həm də cəmiyyətin sağlamlığını, sosial rifahını və həyat keyfiyyətini artıran mühüm bir amil kimi qəbul edilir. Bu baxımdan, kütləvi idmanın inkişafı uzunmüddətli perspektivdə nəticə idmanından daha böyük əhəmiyyət kəsb edir.
Bir çox inkişaf etmiş ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, idman siyasətində əsas prioritet əhalinin geniş təbəqələrinin fiziki fəallığa cəlb olunmasıdır. Məsələn, Finlandiya uzun illərdir ki, məktəblərdə və icma səviyyəsində idmanın inkişafına xüsusi diqqət ayırır. Burada uşaqların erkən yaşlardan fiziki aktivliyə alışdırılması nəticəsində həm sağlam nəsil formalaşır, həm də gələcək peşəkar idmançılar üçün geniş baza yaranır. Bu model göstərir ki, kütləvi idman əslində nəticə idmanının da təməlini təşkil edir.
Digər uğurlu nümunələrdən biri Norveçdir. Bu ölkədə idman siyasəti “hamı üçün idman” prinsipi üzərində qurulub. Dövlət və yerli təşkilatlar idman infrastrukturunu elə təşkil edir ki, hər bir vətəndaş asanlıqla idmanla məşğul ola bilsin. Nəticədə Norveç həm əhalinin sağlamlıq göstəricilərinə görə yüksək yerlərdə qərarlaşır, həm də beynəlxalq yarışlarda uğurlar əldə edir. Bu isə sübut edir ki, kütləvi idmanla nəticə idmanı bir-birinə zidd deyil, əksinə, bir-birini tamamlayır.
Almaniya da bu sahədə balanslı yanaşma tətbiq edən ölkələrdəndir. Burada minlərlə idman klubu fəaliyyət göstərir və əhalinin böyük hissəsi bu klubların üzvüdür. İnsanlar istər həvəskar səviyyədə, istərsə də sağlamlıq məqsədilə idmanla məşğul olur. Bu geniş iştirak həm sosial inteqrasiyanı gücləndirir, həm də cəmiyyət daxilində aktiv həyat tərzini təşviq edir. Nəticədə Almaniya həm də peşəkar idman sahəsində güclü ölkələrdən biri olaraq qalır.
Asiya ölkələri arasında Yaponiya xüsusilə diqqətəlayiqdir. Burada səhər gimnastikası kimi ənənələr geniş yayılıb və insanlar gündəlik həyatlarının ayrılmaz hissəsi kimi fiziki aktivliyə yer ayırırlar. Dövlət proqramları vasitəsilə yaşlılardan tutmuş uşaqlara qədər hər kəsin idmanla məşğul olması təşviq olunur. Bu yanaşma cəmiyyətin ümumi sağlamlıq səviyyəsini yüksəldir və səhiyyə xərclərinin azalmasına səbəb olur.
Kütləvi idmanın üstünlükləri yalnız sağlamlıqla məhdudlaşmır. Bu, həm də sosial bərabərliyin təmin olunmasına xidmət edir. Məsələn, Kanadada müxtəlif sosial qrupların idmana çıxışı təmin edilir və inklüziv proqramlar vasitəsilə hər kəs üçün bərabər imkanlar yaradılır. Bu isə cəmiyyətdə həmrəyliyi gücləndirir və sosial təcridin qarşısını alır.
Bütün bu nümunələr göstərir ki, nəticə idmanı daha çox qısa müddətli uğurlar və beynəlxalq imic üçün vacibdirsə, kütləvi idman cəmiyyətin uzunmüddətli inkişafı üçün əsas rol oynayır. Sağlam əhali, aşağı xəstəlik səviyyəsi, yüksək əmək qabiliyyəti və güclü sosial əlaqələr məhz kütləvi idmanın inkişafı ilə mümkün olur. Nəticə etibarilə, dövlətlərin idman siyasətində prioritet kimi kütləvi idmanın seçilməsi daha dayanıqlı və effektiv yanaşma hesab olunur.
Əlbəttə, deyə bilmərik ki, ölkəmizdə vəziyyət acınacaqlıdır. Əksinə, yeniyetmələrin idmana kütləvi axınının şahidi oluruq. Amma uşaqlar həqiqətənmi nəticəni fikirləşmir? Bunu deyə bilmərik. Çünki əksər məşqçilərə nəticə lazımdır. Bu da yeniyetməni təzyiq altında saxlayır və onun doğru istiqamət üzrə inkişafının qarşısını kəsir. Ya da övladının təhsildə uğur qazanmayacağını görən valideyn onu karyera qurmaq üçün idman dərnəyinə yazdırır. Bu da yaxşı hal deyil. Sağlamlıq ön planda olmayacağı halda, nəticə haqda fikirləşmək inkişaf üçün maneədir.
TAHİR MİRZƏ
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Sahə: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafında idmanın rolu
