İdman çox nadir hallarda insanın həyatında qəflətən peyda olur. Əksər hallarda hərəkətə, idmana və bədənə münasibət ilk şüurlu məşqdən çox-çox əvvəl formalaşır. Adətən bu, ailə daxilində baş verir. Bütün bunlar ciddi bir plan və ya sistem vasitəsilə deyil, gündəlik kiçik şeylər – gəzintilər, həyətdə oyunlar, birlikdə gəzintilər, yarışlar haqqında söhbətlər və normal həyatın bir hissəsi kimi fiziki fəaliyyətə sadə hörmət kimi büruzə verir.
Bu gün uşaqlar və böyüklər fərqli ritmərdə yaşadığı, boş vaxtın getdikcə ekranlara və qacetlərə sərf olunduğu bir vaxtda ailə idmanı məsələsi yenidən aktuallaşır. Bu bir süar deyil, praktiki zərurətdir.
İdman sosiologiyasında aparılan tədqiqatlar sadə bir əlaqəni üzə çıxarır: fiziki fəaliyyətin müntəzəm olaraq mövcud olduğu ailələrdəki uşaqların yetkinlik dövründə idmana marağını 1,5-2 dəfə daha çox qoruyub saxlama ehtimalı var. Bu, peşəkar təlimlə bağlı deyil, hərəkət etmək və idmanı normal qəbul etmək vərdişi ilə bağlıdır.
İdmanın ailədə populyarlığı da vacibdir. İdman yalnız nəticələr, medallar və təzyiqlə əlaqələndirilirsə, təsir çox vaxt əksinə olur. Əgər idman gündəlik həyata həddindən artıq nəzarət olmadan inteqrasiya olunursa, o, öhdəlik deyil, həyat tərzinin bir hissəsi kimi qəbul edilir.
Bu məntiq ailədən kənarda da özünü göstərir. Məsələn, tələbə icmasında idman klubları, əvvəllər qurulmuş vərdişlərin davamına çevrilir. “Studsport” analitik bazası klubları tələbə idmanının seçilmiş bir neçə nəfər üçün elit bir qurum kimi deyil, iştirakın, müntəzəmliyin və komanda mühitinin vacib olduğu bir icma kimi necə fəaliyyət göstərdiyini nümayiş etdirir. Bu, bir insanın universitetə daxil olmadan əvvəl idmana necə baxmasının birbaşa nəticəsidir.
Ailədə idman və ailə naminə idman – fundamental fərq.
Ailə idmanını ayrı bir format kimi qəbul etmək ümumi bir səhvdir: “Gəlin ayda bir dəfə çölə çıxıb aktiv bir şey edək” – bu, tamamilə səhv bir mövqedir. Praktikada davamlı idman daha çox effektlidir.
Ailə naminə idman bir fəaliyyətin birlikdə vaxt keçirmək üçün bəhanəyə çevrildiyi zamandır: gəzinti, velosiped sürmə, üzgüçülük, həyətdə oyun. Ailə idmanı hərəkətin həftə sonları və ya tətillərlə bağlı olmayan, müntəzəm bir cədvələ daxil edildiyi zamandır.
Fərq cüzi olsa da, nəticələr fərqlidir. Birinci halda, idman təsadüfi olaraq qalır. İkinci halda isə vərdişə çevrilir.
Uzunmüddətli perspektivdə həqiqətən nə işə yarayır?
Formatlara keçməzdən əvvəl bir şeyi qeyd etmək vacibdir. Hamıya uyğun vahid bir həll yolu yoxdur. Ailə idmanı yalnız bütün iştirakçıların yaşını, iş yükünü və fiziki qabiliyyətlərini nəzərə aldıqda işə yarayır.
Praktikada ən çox aşağıdakı yanaşmalar tətbiq olunur:
1. sərt cədvəl olmadan, lakin müntəzəm fəaliyyət
2. ailə üzvləri arasında müqayisə aparılmır
3. mürəkkəb logistika tələb etməyən fəaliyyətlərin seçilməsi
4. ailə daxilində rəqabət məntiqindən imtina
Bu prinsiplər açıq-aydın görünür, lakin “işləri daha yaxşı etmək” cəhdində ən çox pozulan prinsiplər də elə bunlardır.
(davamı olacaq)
İLQAR AĞAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Sahə: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafında idmanın rolu
