Müxtəlif ailə idman formatlarının təsirinə diqqət yetirək:
Birlikdə gəzintilər 4–70 yaş həddindəki insanlar üçün həftədə 2–4 dəfə əlverişlidir. Ev məşqləri 10–60 yaş arası insanlar üçün həftədə 2–3 dəfə nəzərdə tutulmalıdır.
Xarici təzyiq olmadan fiziki formanın qorunması üçün komanda oyunları həftədə 1–2 dəfə 6-40 yaş insanlar arasında keçirilməlidir.
Sosial qarşılıqlı əlaqənin artırılması və münaqişələrin azaldılması üçün müxtəlif idman növlərində 7–25 yaş arasında olanlar həftədə 2–5 dəfə vaxt sərf etməlidirlər.
İntizam və məsuliyyətin gücləndirilməsi 8–60 yaş arasında daha qabarıq olmalıdır. Bunun üçün aktiv istirahətə lüzum var.
Bütün bunlar “ən yaxşı” variantı seçmək üçün deyil. Bu, müxtəlif formatların fərqli problemləri həll etdiyini və bir-birini əvəz edə bilmədiyini göstərir.
İdmanı stress mənbəyinə çevirməkdən necə qurtarmaq olar?
Ailə idman növləri tez-tez vaxt çatışmazlığından deyil, qeyri-real gözləntilərdən irəli gəlir. Valideynlər öz yerinə yetirilməmiş ambisiyalarını uşaqlarına tətbiq edirlər. Həmçinin, böyüklər özlərini daha uğurlu qohumlarla müqayisə etdiklərinə görə yeniyetmələr fəaliyyəti başqa bir nəzarət forması kimi qəbul edirlər.
Bunun qarşısını almaq üçün sərhədləri erkən vaxtlarda müəyyən etmək vacibdir. Ailə idman növləri qiymətləndirmə vasitəsi olmamalıdır. Onlar yalnız arqument və ya təzyiq mənbəyi kimi istifadə edilmədikdə işləyir.
Yaxşı bir təlimat sadə bir qaydadır: əgər bir fəaliyyətdən sonra ailə ünsiyyəti daha da çətinləşirsə, deməli format səhvdir.
Yaş artdıqca ailənin təsiri zəifləyir və ətraf mühit daha vacib hala gəlir. Məktəb, həyət, idman klubları və daha sonra da universitet. Burada erkən vərdişlərin uyğunlaşmaya necə kömək etdiyi xüsusilə nəzərə çarpır.
Hərəkət etməyi həyatının normasına çevirən insan idman icmalarına daha asan uyğunlaşır. Onlar yeni çağırışlardan qorxmur, iş yükünü stress kimi qəbul etmir və daha tez təhsil, iş və fəaliyyət arasında tarazlıq tapırlar.
Buna görə də ailə idman növləri qapalı bir dövrə prosesi deyil. Bu, fiziki fəaliyyətin dözümlülük sınağından da çox, sosiallaşma vasitəsinə çevrildiyi bir mühitdə həyata hazırlıqdır.
Bəzən idman tədricən deyil, qəfil yox olur. Bu, başqa bir yerə köçmə, iş yerlərinin dəyişdirilməsi, uşağın doğulması və ya böhran dövrləri səbəbindən baş verə bilər. Belə dövrlərdə əvvəlki fəaliyyət səviyyəsini nəyin bahasına olursa olsun bərpa etməyə çalışmamaq vacibdir.
Təcrübə göstərir ki, tamamilə imtina etməkdənsə, həcmi azaltmaq daha yaxşıdır. Hətta həftədə bir birgə fəaliyyət belə vərdişlə əlaqəni qoruyur və daha müntəzəm məşqlərə qayıtmaq üçün psixoloji maneəni azaldır.
İdmanla bağları tam qırdıqda qayıdışın çətin olmasına gətirib çıxarır.
Bütün bu müzakirələrdən sonra ailə mühitində həqiqətən işləyən xüsusi prinsiplər müəyyən etməyə dəyər:
1. İdman ayrıca “başlanğıc üçün hazırlıq” tələb etməməlidir
2. Daha az olsun, lakin davamlılıq pozulmasın
3. Fəaliyyəti müzakirə etmək fəaliyyətin özündən daha vacibdir
Bu məqamlar idmanın bir hadisə olmaqdan çıxdığı və həyatın fonuna çevrildiyi bir sistem yaradırlar. Ən başlıca anlamalı olacağımız məqam ondan ibarətir ki, ailə idmanı nəticələrə köklənməməlidir. Ailə idmanı mücərrəd şəkildə rekordlar və ya sağlamlıqla bağlı deyil. Söhbət davamlı fəaliyyətdən gedir.
Əgər idman ailədə sakitcə, stress və ya mühakimə olmadan qəbul edilirsə, demək olar ki, həmişə digər formatlarda davamını tapır. Məhz bu, onun baçlıca prinsiplərindən biridir.
İLQAR AĞAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
Sahə: Uşaq və gənclərin fiziki və mənəvi inkişafında idmanın rolu
